Łasków: szczątki Ukraińców i plan ekshumacji

W Łaskowie na Lubelszczyźnie odkryto groby zbiorowe i pojedyncze ze szczątkami ponad 40 osób. Według wstępnych szacunków wśród odnalezionych są kobiety, dzieci i mężczyźni. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zakończył badania poszukiwawcze w tej miejscowości. Dalsze badania ekshumacyjne instytut planuje na wiosnę 2027 roku.

Co odkryto podczas poszukiwań w Łaskowie?

W Łaskowie znaleziono groby zbiorowe i pojedyncze, w których według wstępnego szacunku spoczywają szczątki ponad 40 osób. Jak podał portal RMF24, wśród odnalezionych są szczątki kobiet, dzieci i mężczyzn. To podstawowy bilans zakończonego etapu poszukiwań, opisujący skalę odkrycia w miejscowości na Lubelszczyźnie.

Liczba ponad 40 odnosi się do osób, których szczątki znaleziono, a nie do liczby miejsc pochówku.

Odkrycie obejmuje zatem dwa rodzaje pochówków. Podany bilans łączy odnalezione szczątki z obu tych kategorii; nie jest wykazem zidentyfikowanych osób ani ustaleniem całkowitej liczby ofiar wydarzeń historycznych w Łaskowie.

Łasków znalazł się wcześniej w planach prac przedstawionych we wspólnym komunikacie Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP. Dokument dotyczący wyników działalności ukraińsko-polskiej grupy roboczej ds. godnych pochówków w 2025 roku wskazywał dwie miejscowości w Polsce, w których na 2026 rok zaplanowano analogiczne prace: Sahryń i Łasków. Październikowe poszukiwania w Łaskowie były prowadzone w ramach uzgodnień tej grupy. Zakończony etap wpisuje się więc w przedstawiony wcześniej plan współpracy obu stron dotyczącej godnych pochówków. W odniesieniu do Łaskowa znane są już wyniki poszukiwań rozpoczętych 6 października, a UINP wskazał także planowany termin dalszych badań ekshumacyjnych: wiosnę 2027 roku.

Jak przebiegały październikowe poszukiwania w Łaskowie?

Poszukiwania w Łaskowie rozpoczęły się 6 października 2026 roku i były prowadzone w ramach uzgodnień ukraińsko-polskiej grupy roboczej ds. godnych pochówków. Tak podstawę rozpoczęcia prac opisał portal RMF24. Październikowa ekspedycja dotyczyła odnalezienia miejsc pochówku i szczątków.

W ostatnim dniu prac wykonano wykopy sondażowe. Według informacji portalu WP częściowo odsłonięto wówczas jeden z grobów zbiorowych, w którym znaleziono szczątki ośmiu osób. Informacja ta opisuje konkretne odkrycie z końcowego etapu ekspedycji, podczas gdy bilans ponad 40 osób dotyczy całych zakończonych poszukiwań.

Częściowe odsłonięcie grobu i odnalezienie szczątków nie oznacza zakończenia wszystkich badań dotyczących pochowanych. Październikowy etap dostarczył informacji o miejscach pochówku i skali odkrycia. Dokładniejsze ustalenia dotyczące odnalezionych osób należą do dalszego etapu prac.

Jak zmieniał się bilans odnalezionych szczątków?

Bilans poszukiwań w Łaskowie wzrósł z około 30 do ponad 40 osób, których szczątki odnaleziono podczas październikowych prac. Według portalu WP wcześniejszą liczbę UINP przekazał w tygodniu poprzedzającym informację z 20 października 2026 roku o zakończeniu poszukiwań.

Kolejność wydarzeń jest następująca: 6 października rozpoczęto badania, w trakcie ekspedycji podano szacunek około 30 osób, a po zakończeniu prac bilans przekroczył 40. W końcowej fazie poszukiwań znalazło się również częściowe odsłonięcie grobu ze szczątkami ośmiu osób.

Wcześniejsza i późniejsza liczba odnoszą się do różnych etapów tej samej ekspedycji, więc nie stanowią sprzecznych ustaleń. Aktualniejszy bilans to ponad 40 osób, przy czym nadal jest on szacunkiem dotyczącym odnalezionych szczątków. Nie należy traktować go jako liczby osób, których tożsamość została już potwierdzona.

Co wiadomo o wydarzeniach w Łaskowie w 1944 roku?

Według UINP, cytowanego przez portal RMF24, podczas masowego mordu na Ukraińcach w Łaskowie 10 marca 1944 roku zginęło ponad 300 osób. Instytut przywołuje przy tym różne źródła historyczne i różne szacunki liczby zabitych.

UINP przekazał również, że Ukraińcy w Łaskowie zginęli w następstwie ataków oddziałów Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich w marcu 1944 roku. Jest to opis wydarzeń przedstawiony przez ukraiński instytut i przytoczony w relacji portalu RMF24.

Historyczne szacunki przywoływane przez UINP różnią się: ponad 300 osób, 327 mieszkańców, których dane ustalono, oraz około 350 według części historyków. Według instytutu dalsze badania mogą pozwolić na ustalenie ostatecznej liczby ofiar. Liczby ponad 300 zabitych i ponad 40 osób odnalezionych podczas poszukiwań opisują więc inne kwestie: pierwsza dotyczy historycznej skali zbrodni, druga wyników październikowej ekspedycji. Zakończenie tego etapu poszukiwań nie daje podstaw, by uznać odnalezione szczątki za szczątki wszystkich ofiar wydarzeń z 1944 roku.

Co dalej z ekshumacjami w Łaskowie?

UINP planuje dalsze badania ekshumacyjne w Łaskowie na wiosnę 2027 roku. Według informacji przekazanych przez portal RMF24 ten etap ma umożliwić dokładniejsze ustalenie wieku, płci oraz przyczyn śmierci odnalezionych osób.

Zapowiedziany termin dotyczy kolejnego etapu badań po zakończonych poszukiwaniach. Wiosna 2027 roku pozostaje planem instytutu, a nie informacją o wykonanych już ekshumacjach i gotowych wynikach. Z tego powodu ogólnego, wstępnego opisu szczątków jako należących do kobiet, dzieci i mężczyzn nie należy utożsamiać z indywidualnymi ustaleniami dotyczącymi każdej odnalezionej osoby.

Najważniejsze rozróżnienie dotyczy zatem odkrycia i późniejszego zbadania szczątków. Pierwszy etap przyniósł bilans przekraczający 40 osób. Dalsze badania mają dostarczyć dokładniejszych informacji o pochowanych i okolicznościach ich śmierci.

Kto obserwował prace w Łaskowie?

Prace w Łaskowie obserwowało dwóch przedstawicieli polskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Rzecznik IPN dr Rafał Kościański przekazał PAP, że ich obecność była zgodna z decyzjami wojewódzkiego konserwatora zabytków. Informację tę przytoczył portal WP.

Dwaj obserwatorzy IPN byli obecni na miejscu podczas prac poszukiwawczych. Informacja rzecznika dotyczy ich udziału w zakończonym etapie badań w Łaskowie.

Źródła:

• WP
• RMF24
• Wspólny komunikat ministerstw kultury Ukrainy i Polski, opublikowany przez UINP