AfD i NSDAP: wątek porównania poparcia od 1933 roku

W niemal co piątej niemieckiej gminie NSDAP w 1933 roku i AfD w 2025 roku uzyskały ponadprzeciętne wyniki względem danego landu. Analiza badaczy LMU w Monachium porównuje regionalny rozkład poparcia w wyborach parlamentarnych, ale nie dowodzi tożsamości wyborców ani obu partii.

Co pokazuje porównanie poparcia dla AfD i NSDAP?

Budynek Reichstagu w Berlinie otoczony bezlistnymi drzewami — Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Osviel Rodriguez Valdés / Pexels, licencja Pexels

Porównanie poparcia dla AfD i NSDAP pokazuje, że w niemal co piątej niemieckiej gminie obie partie osiągnęły ponadprzeciętne wyniki względem danego landu.

Punktem odniesienia jest land, czyli kraj związkowy. Określenie wyniku jako mocnego lub bardzo mocnego oznacza tutaj pozycję gminy na tle jej landu. Chodzi więc o miejsca, w których poparcie dla każdej z porównywanych partii wyróżniało się ponad przeciętną w odpowiednich wyborach.

Niemal jedna piąta to udział gmin spełniających ten warunek, nie odsetek głosów oddanych na którąkolwiek partię. Zestawienie opisuje podobieństwo rozmieszczenia poparcia. Nie oznacza jednak, że AfD uzyskała w tych gminach dokładnie taki sam procent głosów jak NSDAP. Sformułowanie „poparcie jak w 1933 roku” trzeba zatem odczytywać jako porównanie regionalnego wzorca wyników.

Jakie wybory porównali badacze z LMU?

Badacze LMU porównali gminne wyniki NSDAP z wyborów do Reichstagu w marcu 1933 roku z wynikami AfD w wyborach do Bundestagu w 2025 roku, według Bankier.pl. Zestawienie łączy zatem konkretną partię i konkretne wybory z każdego z dwóch lat: NSDAP w marcu 1933 roku oraz AfD w 2025 roku.

Oś porównania ma dwa punkty. Pierwszym są wybory do Reichstagu i wynik NSDAP w 1933 roku. Drugim są wybory do Bundestagu oraz wynik Alternatywy dla Niemiec w 2025 roku. Dane zestawiono na poziomie gmin, co pozwala wskazać lokalne podobieństwa w rozkładzie poparcia.

To właśnie ta skala stanowi podstawę głównego ustalenia. Analiza dotyczy tego, jak gminy wypadały na tle danego landu w dwóch różnych wyborach. Nie należy odczytywać jej jako opisu nieprzerwanej historii poparcia pomiędzy tymi datami. Dla zrozumienia wyniku istotne są oba elementy: odległe punkty czasowe oraz lokalny poziom zestawienia.

Jak rozkładały się inne wyniki AfD i NSDAP w gminach?

Około jednej piątej gmin odnotowało przeciętne wyniki AfD i NSDAP, a w podobnej liczbie poparcie obu partii było niskie lub znikome, według Bankier.pl. W pierwszej z tych grup przeciętny poziom dotyczył obu porównywanych wyników, w drugiej wspólną cechą było słabe poparcie dla obu ugrupowań.

Pełniejszy obraz obejmuje więc trzy grupy:

gminy z ponadprzeciętnymi wynikami obu partii: niemal jedna piąta;
gminy z przeciętnymi wynikami obu partii: około jednej piątej;
gminy z niskim lub znikomym poparciem obu partii: podobna liczba.

Zbieżność obejmuje także miejsca słabego poparcia, a nie wyłącznie gminy, w których obie partie osiągały mocne wyniki. Według portalu Bankier.pl podobieństwo rozkładu jest widoczne łącznie w ponad połowie niemieckich gmin.

Rozróżnienie tych grup wyjaśnia skalę ustalenia. Informacja o ponad połowie gmin odnosi się do szerszej zbieżności, obejmującej różne poziomy poparcia. Informacja o niemal jednej piątej dotyczy konkretnie wspólnego występowania wyników ponadprzeciętnych. Tych dwóch wielkości nie należy używać zamiennie.

Jakie cechy regionów łączą się z największą zbieżnością?

Kościół na mglistym wzgórzu w wiejskim krajobrazie — Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Marek Piwnicki / Pexels, licencja Pexels

Największa zbieżność wyników AfD i NSDAP występuje według ustaleń badaczy przytoczonych przez Bankier.pl tam, gdzie łączą się wiejski charakter, słabość strukturalna regionu oraz tradycja protestancka. Wskazany układ obejmuje więc jednocześnie charakter regionu, jego sytuację strukturalną oraz tradycję religijną.

Analiza wskazuje na współwystępowanie tych trzech cech. Wiejskość, sytuacja strukturalna i tradycja religijna tworzą w tym zestawieniu regionalny kontekst podobieństwa wyników. Nie jest to jednak dowód, że którakolwiek z tych cech sama powoduje określony wybór polityczny.

Badacze wskazali również odmienny wzorzec w regionach katolickich. Według przedstawionych ustaleń regiony te w 1933 roku w większości odmówiły poparcia NSDAP, a w odniesieniu do AfD są mniej podatne na jej postulaty.

Ten kontrast uzupełnia porównanie liczb. Pokazuje, z jakimi cechami regionów badacze wiążą podobieństwa oraz gdzie wskazują odmienny wzorzec. Pozostaje ustaleniem dotyczącym regionów i rozkładu wyników wyborczych.

Czego to porównanie AfD i NSDAP nie dowodzi?

Porównanie AfD i NSDAP nie dowodzi tożsamości wyborców, ich motywacji ani obu partii, a także nie przesądza o przyszłym biegu historii. Jego granicą jest różnica między wynikiem całej gminy a decyzją konkretnego człowieka.

Politolog Kai Arzheimer z Uniwersytetu w Moguncji ocenił analizę jako wiarygodną. Jednocześnie, według portalu Bankier.pl, zwrócił uwagę, że decyzje wyborcze podejmują ludzie, nie jednostki terytorialne. Podobna pozycja dwóch wyników na regionalnej skali nie wyjaśnia sama w sobie, dlaczego poszczególni wyborcy oddali głos na daną partię.

Arzheimer ujął również granicę historycznej interpretacji słowami: „Historia nie jest deterministyczna”, przytoczonymi przez serwis RMF24. Trwałość regionalnych wzorców nie oznacza zatem przeznaczenia.

Porównanie pomaga rozpoznać geograficzne podobieństwo poparcia w dwóch momentach historycznych. Nie daje podstaw do zamiany tego podobieństwa w prognozę polityczną ani do przypisywania współczesnym wyborcom motywacji wyborców z 1933 roku.

Źródła: