Reforma przyłączeń OZE: odblokowane moce i koszty

Ustawa dla przyłączeń powyżej 1 kV wprowadziła bezzwrotną opłatę 1 zł za kW, do 100 tys. zł, i podniosła zaliczkę z 30 do 60 zł za kW, do 6 mln zł. Reforma miała uwolnić blokowane moce, ale według przedstawiciela branży zwiększa barierę finansową dla mniejszych firm.

Ile kosztuje wniosek i jak wzrosła zaliczka?

Ustawa wprowadziła bezzwrotną opłatę za rozpatrzenie wniosku w wysokości 1 zł za kW i podwoiła zaliczkę na poczet opłaty przyłączeniowej z 30 do 60 zł za kW. Oba obciążenia dotyczą wnioskowanej mocy przy przyłączeniu do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV.

Opłata za wniosek wynosi maksymalnie 100 tys. zł. Inwestor płaci ją za rozpatrzenie wniosku o określenie warunków przyłączenia. Zaliczka ma inny charakter: jest wpłatą na poczet opłaty przyłączeniowej, a jej limit wynosi 6 mln zł.

Krajowy Punkt Kontaktowy ds. OZE na Gov.pl potwierdza stawkę zaliczki 60 zł brutto za każdy kW, bezzwrotność opłaty za wniosek, oba limity oraz zakres zasad obejmujący sieci powyżej 1 kV.

Wysokość obu wpłat zależy więc od mocy wskazanej we wniosku, aż do osiągnięcia odpowiedniego limitu. Kwoty 100 tys. zł i 6 mln zł są górnymi granicami należności. Dla inwestora reforma oznacza osobny koszt rozpatrzenia wniosku oraz wyższą kwotę zaliczki potrzebną przy ubieganiu się o przyłączenie.

Dlaczego kolejka wniosków się skróciła?

Według operatorów nowe obciążenia finansowe ograniczają blokowanie mocy przez projekty bez realnej gotowości inwestycyjnej, a rezygnacje uwalniają zdolności przyłączeniowe.

Dane PSE przytoczone przez „Parkiet” pokazują, że po pół roku działania ustawy z kolejki zniknęło 80 proc. wniosków o wydanie warunków przyłączenia. W sieciach operatorów dystrybucyjnych na etapie zapłaty zaliczek odpadło 40 proc. złożonych wniosków. Pierwszy wskaźnik dotyczy ubytku w kolejce, drugi rezygnacji na etapie wpłat w sieciach dystrybucyjnych.

PGE Dystrybucja wyjaśniła „Rzeczpospolitej”, że obowiązkowa opłata pozwoliła zweryfikować sprawy już będące w toku. Rezygnacje podmiotów bez realnej gotowości do inwestowania rozpoczęły stopniowe uwalnianie mocy. W tej samej publikacji Tauron Dystrybucja wskazał, że zmiany ograniczają blokowanie zdolności przyłączeniowych przez projekty bez perspektyw realizacji i zmniejszają ryzyko wydatków na niewykorzystaną infrastrukturę.

Dane pozostają wstępne: „Rzeczpospolita” zaznacza, że na dokładne liczby wycofanych wniosków trzeba poczekać, a sam ubytek w kolejce nie rozstrzyga o tempie rozwoju OZE.

Jak reforma wpływa na pozycję mniejszych inwestorów?

W ocenie Piotra Maciołka z Enerconetu i Polskiej Izby Gospodarczej Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej reforma zwiększa ryzyko małych i średnich firm prowadzących projekty OZE.

W wypowiedzi dla „Rzeczpospolitej” Maciołek wskazał cztery obciążenia: opłaty, zaliczki, zabezpieczenia umów i restrykcyjne terminy. Jego ocena obejmuje łączny wpływ tych wymagań na firmy rozwijające projekty. Wyższa zaliczka jest jednym z elementów tego zestawu.

W rozmowie z „Parkietem” powiązał dodatkowe obciążenia oraz zmiany bez odpowiednich okresów przejściowych z ryzykiem wcześniejszej sprzedaży projektów większym firmom i funduszom. Według niego małych deweloperów może to zmuszać do sprzedaży pod presją, która oznacza niższą cenę.

Opisane ryzyko dotyczy zatem zarówno momentu wyjścia z projektu, jak i warunków jego sprzedaży. Maciołek wskazuje na możliwą presję finansową, która skłaniałaby mniejsze firmy do wcześniejszego oddawania projektów większym podmiotom. To ocena przedstawiciela branży dotycząca możliwych skutków reformy, nie potwierdzenie konsolidacji całego sektora.

Jakich przyłączeń dotyczą nowe obciążenia?

Nowe opłaty i zaliczki dotyczą podmiotów ubiegających się o przyłączenie OZE lub magazynów energii do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV.

Ten próg wyznacza zakres opisanych stawek: 1 zł za kW za rozpatrzenie wniosku oraz 60 zł brutto za kW zaliczki. Krajowy Punkt Kontaktowy ds. OZE wskazuje także, że podczas rozpatrywania wniosku operator bada techniczne i ekonomiczne możliwości przyłączenia. Ocena techniczna obejmuje między innymi dostępność mocy przyłączeniowej w miejscu planowanego przyłączenia.

W procedurze znaczenie mają więc zarówno wymagane wpłaty, jak i możliwości sieci w konkretnym punkcie. Stawki i limity określają obciążenia finansowe związane z wnioskiem, a badanie operatora dotyczy warunków przyłączenia danego projektu.

To właśnie dostępna moc w miejscu przyłączenia jest jednym z elementów technicznej oceny wniosku. Informacja o uwalnianiu zdolności przyłączeniowych w skali kraju opisuje szerszy efekt reformy; operator nadal ocenia możliwości techniczne i ekonomiczne dla wskazanej lokalizacji.

Kiedy brak zawiadomienia powoduje wygaśnięcie umowy?

Dla nowych umów przyłączeniowych OZE do sieci powyżej 1 kV, zawieranych po 30 kwietnia 2026 r., brak zawiadomienia operatora o uzyskaniu ostatecznego pozwolenia na budowę w ciągu 24 miesięcy powoduje wygaśnięcie umowy z mocy prawa.

Zasadę tę opisuje Krajowy Punkt Kontaktowy ds. OZE na Gov.pl. Pozwolenie musi obejmować zakres wymagany w przedstawionej przez instytucję procedurze. Obowiązek dotyczy zawiadomienia operatora o uzyskaniu ostatecznej decyzji.

Reguła łączy zatem trzy warunki: termin 24 miesięcy, ostateczny charakter pozwolenia oraz jego wymagany zakres. Kluczową czynnością jest przekazanie operatorowi informacji o uzyskaniu takiego pozwolenia. Samo uzyskanie decyzji nie wyczerpuje opisanego obowiązku zawiadomienia.

Termin jest kolejnym wymaganiem wobec inwestora, obok opłaty za rozpatrzenie wniosku i zaliczki. Dotyczy już etapu po podpisaniu umowy przyłączeniowej. Skutek jego niedotrzymania został określony wprost: umowa wygasa z mocy prawa, jeśli inwestor nie przekaże wymaganego zawiadomienia w ciągu 24 miesięcy.

Jak duża była pula mocy w wydanych warunkach?

Na początku roku wydane warunki przyłączenia obejmowały 240 GW mocy, według danych Ministerstwa Energii przytoczonych przez „Parkiet”.

Ponad 150 GW przypadało na OZE, a 90 GW na magazyny energii. W puli objętej warunkami przyłączenia 36 GW dotyczyło instalacji już działających, natomiast 50 GW inwestycji ocenianych jako prawdopodobne do realizacji. Dane pokazują skalę wydanych warunków oraz różny stopień zaawansowania objętych nimi przedsięwzięć: od działających instalacji po projekty oceniane pod kątem szans na realizację.

Rząd zakładał, że reforma i ustawa sieciowa mogą uwolnić do 150 GW mocy przyłączeniowych dla inwestorów zamierzających budować OZE lub magazyny energii. „Rzeczpospolita” oceniła, że częściowo tak się stało.

Wartość 150 GW pozostaje jednak granicą rządowego założenia, a nie potwierdzonym wynikiem reformy. Pierwsze efekty opisane przez operatorów to rezygnacje podmiotów bez gotowości inwestycyjnej i rozpoczęcie stopniowego uwalniania zdolności przyłączeniowych. Dane o ubytku wniosków pokazują skalę zmian w kolejce po pół roku działania ustawy.

Źródła

• Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Odnawialnych Źródeł Energii, Gov.pl
• „Parkiet”
• „Rzeczpospolita”